Dirk Braeckman 1958

Mijn onderzoek naar en mening over het werk van Braeckman

Braeckman is één van de meest bekende kunstfotografen in België en maakt voornamelijk zwart-wit werk dat in enorme uitvergrotingen zijn weg naar de afnemer vindt.
Het werk doet op zijn zachtst gezegd wat unheimisch aan. Halfduistere kamers waar schijnbaar al decennia lang geen zonlicht meer naar binnen heeft geschenen met groezelige interieurs uit de vijftiger jaren en hier en daar een bijna of geheel naakt pubermeisje dat op een rommelig bed zit of voor een spiegel staat. Ook hier weer de bedompte sfeer van een goor slaapvertrek met ouderwets beddengoed en beduimeld behang. Je ruikt en voelt bijna de beschimmelde vochtige atmosfeer uit het verpauperde conservatieve arbeidersmilieu dat ooit betere tijden gekend moet hebben. Je ziet aan de meisjes dat het geen oude opnames zijn en dat maakt de atmosfeer alleen maar beklemmender. De wetenschap dat er al een halve eeuw, waarschijnlijk noodgedwongen, niets is veranderd aan zo’n inrichting maakt het armoedegevoel tenslotte alleen maar sterker. Braeckman die in Gent zijn opleiding aan de academie voor schone kunsten heeft gevolgd bewerkt zijn foto’s in de doka tot ze uiteindelijk de zachte en fluweelachtige ondertoon hebben die zo kenmerkend is voor zijn werk.
Over zijn onderwerpkeuze wil hij wel kwijt dat het hem ook gaat om de toeschouwer te confronteren met ruimtes waaraan je kunt zien is dat er is geleefd, zonder hierin ergens de nadruk op te leggen of een oplossing te bieden. Je mag als kijker zelf je gevoel er op loslaten en dat is niet moeilijk.Je kunt niet anders dan er een gevoel bij hebben of krijgen. Het is niet moeilijk om het werk van Braeckman in verband te brengen met gore achterkamertjes in stinkende industriesteden zoals Luik of Charleroi en de zedenschandalen die daar onlosmakelijk mee verbonden lijken te zijn. Jonge meisjes die tegen hun wil worden vastgehouden en verkracht op een of ander smoezelig bed door al even ongure daders. Wie dit deel van België een beetje beter kent ziet het zo maar voor zich. Bleke magere arbeiders met vettige kleren aan hun lijf en een stinkadem van drank en tabak in grauwe huurkazernes met oud en versleten linoleum op de vloer, werkend zonder een sprankje levensvreugde. Of een jong stel dat zonder geld zelfstandig is gaan wonen op gekregen afdankertjes van de familie. Een bloot meisje in deze omgeving heeft overigens een totaal andere impact dan wanneer ze in dezelfde houding op het strand zou zitten bijvoorbeeld. Tegen dit decor van sleetsheid steekt het op het eerste gezicht niet onaantrekkelijke meisjesfiguur op een vreemde manier af. Het beeld klopt niet maar toch ook weer wel. Is ze net intiem geweest met iemand? Ze lijkt niet bezig met wakker worden en opstaan in de ochtend. Maar heel voldaan en verliefd ziet er ook niet uit, eerder gelaten of berustend. Wil Braeckman ons nu wat vertellen of is het aan de toeschouwer of die in het werk iets herkent en dus hierdoor automatisch deelgenoot wordt van de kunstenaar zijn gedachten.

Mijn persoonlijke mening over het werk van Braeckman

Ik vind het werk mooi en luguber tegelijk. De honderden malen dat ik door België gereden ben had ik altijd dit soort beelden op mijn netvlies als ik mij een voorstelling probeerde te maken van de binnenkant van de huizen waar ik langsreed. Het werk van Braeckman was daarom een schok van herkenning zonder de werkelijkheid ooit onder ogen te hebben gezien. Ik heb geen vrienden of familie in België dus uit die ervaring kan ik niet putten. Mijn beeld is puur opgebouwd uit de talloze fabrieken en bedrijven die ik moest bezoeken en de restaurants en dorpscafés waar ik noodgedwongen moest eten. En dat beeld was al weinig rooskleurig. De ongestructureerdheid van openbare voorzieningen zoals spoor en wegennet, het schijnbaar ontbreken van iedere vorm van overheidsbemoeienis i.v.m. de openbare ruimte en het bedenkelijke allooi van de rijkswacht deden mij altijd weer opgelucht adem halen als ik België om het even aan welke kant weer kon verlaten. Braeckman heeft dit voor mijn gevoel op zeer pakkende wijze in beeld weten over te brengen. Zo moet België er binnenshuis wel uitzien, dat kan niet anders vrees ik. Ook de streek waar Braeckman zelf vandaan komt kent zo zijn zwarte plekken. Eekloo of het havengebied van Gent of Zelzate zijn plaatsen die je niet voor je lol bezoekt en waar alles en iedereen vijftig jaar terug in de tijd lijkt te zijn geworpen. Haperende wetgeving, corruptie en steekpenningen, milieudelicten en blote meisjes in vieze kamertjes. Ik begrijp Braeckman wel, dit is de zwarte kant van België.

Waarom en hoe hier een les aan te wijden?

Ook hier kom ik niet verder dan leerlingen op pad te sturen om hun visie op enge groezelige plekken vast te laten leggen. Alleen is dit iets moeilijker dan het op het eerste gezicht lijkt. Buitenshuis op straat liggen deze plekken voor het oprapen, maar we concentreren ons hier op het binnengebeuren en niet iedereen woont in zo,n grauw hol. Dus moet je verder zoeken. Kennissen of familie die wat interieur betreft hieraan wel voldoen kun je moeilijk eerlijk op de hoogte brengen van je ware bedoelingen als je toestemming vraagt om hun inboedel te mogen fotograferen. En dat is mijn inziens nu juist een leermoment voor leerlingen in het voortgezet onderwijs. Een leerling moet zich ook uit dit soort situaties zien te redden als hij of zij later succesvol wil zijn in een baan als financieel adviseur die mensen thuis bezoekt, gezondheidszorg, enz..Dus onder het mom van een verzonnen reden foto’s maken van iemand zijn inboedel, met als doel de sleetsheid en bedomptheid zoals in Braeckman’s weer te geven, is zeker een leerdoel op zichzelf.
Dit is mijn inziens niet voor ieder soort onderwijs geschikt. Ik denk hierbij toch in de richting vanaf mbo niveau 4