Francis Bacon is een naam die, als je zijn schilderijen hebt gezien, nooit meer vergeet. Voor altijd zul je bij de naam Bacon herinnert worden aan sinistere afbeeldingen die nog het meest weg hebben van gekwelde in elkaar gedraaide en binnenstebuiten gekeerde menselijke rompen en ledenmaten. Soms gelijkend op halfvergane en in staat van ontbinding verkerende koppels mensfiguren die naakt en krampachtig in elkaar verstrengeld een bizar liefdesritueel aan het uitvoeren zijn.
Op bijna alle schilderijen zien we dergelijke voorstellingen afgebeeld in halfduistere door kunstlicht beschenen ruimtes met vaak kromme wanden en op of in een soort op boksring gelijkend platform of toneel. De atmosfeer die de ruimtes uitstralen is er een van bordeelachtige kamers met veel gestoffeerde wanden en vloeren en geel elektrisch licht zonder dat het ook maar ergens warm aandoet of gezellig wordt. Het zijn naargeestige hokken waarin je de geur van sigarettenrook, drank en zware parfum vermoedt en treurig eindigende sexspelletjes.
Ruimtes die getuige zijn van buitenechtelijke en onfrisse relaties tussen mensen die tot elkaar veroordeeld zijn door hun verlangen naar perverse genoegens.
Lelijke lijven en uitgezakte bleke ledematen die bijna doorzichtig van ongezondheid sterk contrasteren met de vergane glorie van een nepsjiek bordeel uit de vijftiger jaren.
Bacon die er een turbulente en extravagante manier van leven op nahield zal zich ongetwijfeld in één van de vele achterkamertjes van homobars of sm clubs hebben laten inspireren tot dit soort werk. Volgegoten met drank en zich overgevend aan de zoveelste verovering voor één nacht, om vervolgens de herinnering hieraan weer te gebruiken in een volgend schilderij. Nergens wil het maar echt licht en fris worden en alles lijkt gedompeld in een eeuwigdurende bedompte sfeer van kale peertjes aan het plafond en de geur van muffe vloerbedekking . De treurige en verwrongen gezichten die soms goed te onderscheiden zijn blijken bij nadere beschouwing echter vaak verbluffend goed geschilderd te zijn.
Ongewone kleurcombinaties en een op kubisme geïnspireerde anatomie maken van sommige portretten bijna een geabstraheerd geheel waar je niet gemakkelijk van los kan komen. Nadere bestudering van de serie met Pausen en de Man in Blue laten ook zien met wat voor vitaliteit en spontaniteit sommige werken zijn gerealiseerd en welk een krachtige uitstraling dit tot gevolg heeft. De werken met de Paus bijvoorbeeld zijn in al hun eenvoud ronduit angstaanjagend te noemen zoals hij daar schijnbaar geëlektrocuteerd, maniakaal krijsend in zijn troon verankert zit. Ook de eenzaam drinkende en treurig aandoende figuur in een ongezellige hotelbar uit de “man in blue ”serie laat een unheimisch gevoel achter bij de kijker terwijl het schilderij toch maar uit enkele gewassen streken over een donkere ondergrond bestaat. Hierin zien we toch een virtuoze verfbehandeling van een al dan niet beschonken kunstenaar die op mij als schilder veel indruk maakt, maar waar ik als mens een eenzaam gevoel aan overhoud.
Knap is het zondermeer te noemen dat Bacon met enkele streken zo duidelijk een sfeer of gemoedstoestand weet weer te geven dat bijna iedere kijker snapt en aanvoelt wat en waar het e.e.a. zich afspeelt. In deze zin valt Bacon zondermeer onder te brengen bij de expressionisten van na de tweede wereldoorlog maar evengoed en misschien nog wel duidelijker bij existentialisten zoals Jean Fautrier die zich ook bezighield met treurigheid oproepende karkassen en menselijke onwaardigheid. Een Bacon hang je niet voor het prettige uitzicht aan de muur maar voor de sfeer die het oproept en waardoor je jezelf al dan niet door aangesproken voelt. Bacon sluit voor mijn gevoel naadloos aan bij de existentialistische stroming zoals die vlak na de tweede wereldoorlog onder leiding van Jean-Paul Sartre opgang maakte in Europa. Het filosofische aspect en ter discussie stellen van het menselijk zijn en handelen is overal in het werk van Bacon terug te zien met nadruk op eenzaamheid en het als kwellend ervaren leven.

Hoe en waarom hier een les aan wijden?

Een beeldend werk maken met als inspiratiebron het gevoel dat een bepaalde persoon bij je oproept is het eerste waar ik aan denk als ik Bacon voor een les zou willen gebruiken. Ook de context waarbinnen e.e.a. zich afspeelt dient hierbij te worden uitgebeeld. Net zoals bij de Paus van Bacon zijn troon een belangrijke rol speelt of de sinistere ruimtes bij de andere voorstellingen kan een leerling hier ook een gedeelte van zijn gevoel in kwijt.
Bijna iedereen heeft wel een nare oom of buurman, die je daardoor onlosmakelijk verbonden ziet met een bepaalde auto of type woning. Hierbij kan dan het e.e.a. herkenbaar worden gemaakt door kleurgebruik en vormgeving zodat de beeldelementen elkaar versterken. Een verwrongen valse tante tegen een goor gele achtergrond bijvoorbeeld. Of die enge oom met zijn bleke gezicht in een zwarte kamer, waardoor het contrast met zijn onheilspellende uiterlijk nog meer benadrukt wordt. Maar ook leent de stijl van Bacon zich uitstekend als vertrekpunt bij het maken van een 3d werkstuk. Zet een leerling aan het werk met een paar kilo klei en maak van triplex of karton een achtergrond in de stijl van Bacon. Ik acht lessen met dit thema mogelijk voor leerlingen vanaf havo 4 en hoger.