Mijn onderzoek en persoonlijke ervaring omtrent het werk van Paul Auster.

Paul Auster is auteur van een behoorlijk omvangrijk oeuvre in het roman en thriller genre, maar dan van een bijzondere signatuur. Hij wordt gerekend onder de grootste nog in leven zijnde schrijvers in Amerika en veel van zijn verhalen spelen zich af in zijn geboortestad New-York waar hij tevens woont en werkt. Centraal in zijn werk staan meestal de menselijke relaties en vaak het kleine bijna dorpsachtige tafereel tegen het decor van het centrum van New-York. Dit is dan ook direct het meest opvallende aan het werk van Auster, zijn oog voor detail en schijnbaar onbelangrijke zaken, dagelijkse kwesties waar iedereen normaliter aan voorbijloopt maar die uitvergroot opeens een andere betekenis krijgen. Dit is helemaal goed te zien in een verfilming van zijn boek” smoke” door regisseur Wayne Wang in 1995 met Harvey Keitel en William Hurt in de hoofdrol. Klein menselijk drama , levens die elkaar soms toevallig kruisen en waardoor dan weer relaties ontstaan die op hun beurt weer invloed hebben op verhoudingen die al gaande waren enz.. Het is Auster op zijn sterkst, vooral als men dit soort scènes bekijkt tegen de achtergrond van een wereldstad als New-York dat nu eenmaal niet bekend staat om zijn kleinschalige gezelligheid. Het verhaal “smoke”speelt zich hoofdzakelijk af in en rond een tabakswinkel die tevens dienst lijkt doen als opvangplek voor sociaal zwakke types en drop-outs die daar maar wat rondlummelen en af en toe een karweitje mogen doen. De uitbater van de zaak, gespeeld door Harvey Keitel geeft de hele dag zijn commentaar op het wereldgebeuren en heeft als hobby het fotograferen van het kruispunt waar zijn winkel aan gelegen is. 14 jaar lang, iedere dag om exact dezelfde tijd maakt hij vanuit exact hetzelfde standpunt een foto van deze plek, ongeacht wat of wie er nu voorbij komt of wat voor weer het is. Door een klein voorval leert hij een schrijver die al een klant van hem was beter kennen en de mannen delen daarna veel gevoelens met elkaar.
Ondertussen wordt de ene na de andere sigaret opgestoken, iets dat als een rode draad door de film heenloopt overigens. Er wordt ontzettend veel in gerookt. Als er dan een wat rondzwervende negroïde jongeman en een ex vrouw ten tonele verschijnen plus een dochter waar het bestaan niet van werd vermoed is ongeveer alles aanwezig voor een rustig voortkabbelend verhaal zonder echte hoogte of dieptepunten. Het meest opvallende aan de film is overigens de manier van filmen zelf. Minutenlange dialogen in de winkel worden zonder camerabeweging en van een afstand vastgelegd waardoor het lijkt alsof je als kijker gezeten in de vensterbank van de winkel meedoet in het verhaal. Geen onverwachte camerabewegingen of in en uitzoomen. Ook geen noemenswaardige actie of special effects. Eigenlijk een on-Amerikaanse film. Misschien is dat ook wel de bedoeling van Auster, om als antwoord op steeds meer, heftiger, en harder een antwoord te geven op een manier waarop je voor even qua tempo een jaar of 40 terug lijkt te gaan in de tijd.

Mijn mening over het werk van Auster.

Het werk van Auster ken ik alleen door de film “smoke” en de recensies die ik kon vinden over dit en eerder verschenen boeken plus de verfilming ervan. Als “smoke”enigszins representatief gehouden kan worden voor het andere werk van Auster en ik de recensies moet geloven is dat zo, dan zullen dat op hun beurt ook boeken zijn in dezelfde stijl en dus romantisch, soms onrealistisch maar met schitterend uitgelichte personages. In een tijd waarin het individu redelijk bekneld kan raken en in een grote stad bijna anoniem kan leven is het een verademing als er iets menselijks en herkenbaars te beleven valt. De verhalen van Auster kunnen zich ook bij mij om de hoek van de straat afspelen tenslotte. Op dat punt is hij zeker geslaagd om een universeel verhaal neer te zetten zonder dat het een vlakke brij van compromissen dreigt te worden, want het blijft herkenbaar New-York maar op zo,n manier verteld dat je hoopt die tabakswinkel en die sfeer te vinden als je er een keer bent.
Waarom en hoe hier een les aan te wijden?

In dit geval laat ik me sterk leiden door een belangrijk en opvallend element uit de film, namelijk het dagelijks fotograferen van het kruispunt door de tabakshandelaar.
Het moet voor leerlingen van nu een koud kunstje zijn om iedere dag op weg naar school op een vast tijdstip een foto te maken van een of ander vast punt zoals inderdaad een kruispunt of brug of wat dan ook. De straat waar ze wonen of het schuurtje in de tuin desnoods elkaars gezicht als er maar een regelmaat in zit.
Dit hoeft geen 14 jaar te duren maar een dag of 14 zou al leuk zijn of een schooljaar lang één of twee keer per maand om wat meer variatie in de foto’s te krijgen. Na afloop zouden dan collages gemaakt kunnen worden op volgorde waarbij de leerlingen elkaars werk kunnen becommentariëren.
Doel wat hiermee bereikt wordt is dat leerlingen zich bewuster gaan worden van hun omgeving en wat daar gebeurt. Als je iedere dag je eigen portiek moet fotograferen kijk je daar nooit meer met dezelfde ogen naar als daarvoor. Er gaan je dingen opvallen. Als je dat eenmaal bij jezelf bemerkt ga je jezelf ook afvragen of datzelfde effect ook in andere situaties opgeroepen kan worden. Jezelf meer verdiepen in ogenschijnlijk onbelangrijke zaken kunnen het leven onverwacht verrijken. Een dergelijke opdracht vergt ook een zekere zelfdiscipline en doorzettingsvermogen en organisatietalent. Kortom, leerzaam dus. Lijkt mij mogelijk vanaf mavo 4 en hoger.