Wie McCarthy zegt, zegt controversieel en er zijn maar weinig kunstkenners die dat zullen ontkennen. De in 1945 in Salt Lake City geboren kunstenaar heeft inmiddels een imposant en spraakmakend oeuvre opgebouwd. Zoals altijd weet hij met zijn kunst de gemoederen in beroering te brengen en met het grootste gemak haalt hij de voorpagina’s van dag en weekbladen omdat één van zijn werken weer eens voor een rel heeft gezorgd.
Of het nu gaat om een walgelijk aandoende performance op kookgebied, waarbij de smurrie letterlijk alle kanten opvliegt of een al even ranzig aandoende vertolking van de kerstman of piratenkapitein, het is en blijft smerig. Het is vooral het vuile, vieze en ongepolijste plus de bijna maniakaal aandoende manier van acteren die het geheel zo luguber maakt. Het ziet er doodeenvoudig niet geacteerd uit. Het kan met gemak een of andere schizofrene sadistische seriemoordenaar zijn die ergens bij jou in de buurt woont. Het is ook de wat stuntelig aandoende manier van verkleden die daar weer een rol in speelt. Dus geen vieze kerstman of piratenkapitein, maar een als zodanig verklede gek die in al zijn opwinding, voortkomende uit het praktiseren van zijn perverse genoegens, zijn kostuum steeds viezer ziet worden.
Uiteraard weet McCarthy precies waar hij mee bezig is en is hij alles behalve gek. In enkele interviews met hem valt op te maken dat hij de consumptiemaatschappij en Amerika in het bijzonder op de hak wil nemen met zijn kunst. Het perpetuum mobiel van het imperialisme dat gebaseerd is op steeds meer consumeren om de economie draaiende te houden is in zijn ogen een walgelijk systeem dat zijn einde nadert. Niets leuks of vrolijks aan Disney of Hollywood, maar een verdorven systeem dat gebouwd is op onderdrukking. Dat is pas vies en pervers zo pareert hij de kritiek op zijn kunst. Een in zijn ogen geestelijk gestoorde Amerikaanse president die inmiddels tienduizenden doden op zijn naam heeft staan door de oorlog in Irak is pas echt smerig en goor te noemen volgens hem. McCarthy mag dus zondermeer als een maatschappelijk geëngageerd kunstenaar worden beschouwd, maar dan een die niet geloofd dat zijn kunst, of die van iemand anders, een omwenteling in de politiek teweeg zal brengen. Mensen met invloed binnen de media hebben die mogelijkheid wel zo oppert hij. Mijn vraag is dan waarom hij zo verbeten aan dit thema blijft werken als dat naar zijn opvattingen toch geen resultaten oplevert. Hoopt hij niet stilletjes dat hij door zijn shockerende kunst toch de invloed binnen de media kan krijgen die hij ambieert of werkt hij alleen uit en voor zichzelf en maakt het hem verder niets uit hoe daar over gedacht wordt.?
Wat zijn beweegredenen ook mogen zijn, voor mij staat in ieder geval vast dat zijn werk wel degelijk effect sorteert op kijker en media en indirect daardoor misschien ook op sommige politici hoewel dat nooit met zekerheid valt te zeggen natuurlijk. Verwonderlijk zou dit overigens niet zijn omdat een confrontatie met het werk van McCarthy bijna niemand onverschillig laat. Eerlijkheid gebied mij te zeggen dat ik bij een eerste aanblik op om het even wat voor werk van hem vaak ook op het verkeerde been ben gezet. Pas bij een nadere beschouwing drong dan de achterliggende boodschap door waardoor het werk veel beter geaccepteerd kon worden en de eerste gevoelens van aversie deden verdwijnen.
Wie in de huidige maatschappij een indringende boodschap wil achterlaten met effect op de langere termijn kan het zich niet permitteren om in een doorsnee verpakking een belerende vinger op te heffen.
Het werk van McCarthy zal vrees ik menig politicus nu en over lange tijd confronteren met zijn eigen wanbeleid en de gevolgen daarvan.
In relatie tot collega kunstenaars zie ik overeenkomsten met o.a. Wim Delvoye. Ook deze kunstenaar wordt in eerste instantie vaak totaal verkeerd begrepen en pas naderhand op waarde geschat. Ditzelfde effect treedt ook op bij McCarthy.

Waarom en hoe hier een les aan wijden?

Het lijkt mij in de eerste plaats al nuttig als leerlingen zich bewust worden van de complexiteit van onze huidige maatschappij en het hellende vlak waarop een aantal aspecten hiervan zich bevinden. Het is met name de vergevorderde platvloersheid waarvan de norm nog dagelijks naar beneden wordt bijgesteld. Als leerlingen onder andere aan het denken kunnen worden gezet door geconfronteerd te worden met de kunst van Mccarthy dan heeft hij op dit punt in ieder geval zijn invloed doen gelden zonder dat daar veel media aan te pas heeft hoeven komen. Het effect hiervan laat zich voor de lange termijn moeilijk meten maar moet zeker niet onderschat worden. Het is wel de jonge generatie die dan beïnvloed is geweest met de maatschappijkritiek van McCarthy en dat mogelijkerwijs doorgeeft aan de generatie die daarop volgt. Als lesprogramma zie ik mogelijkheden bij vakken als o.a. beeldproject op een academie of ckv in het middelbaar onderwijs.
Laat leerlingen of studenten een keuze maken uit een maatschappelijk thema naar keuze en hier een beeld van creëren op een manier zoals McCarthy dat ook doet.
Ik zie bijvoorbeeld mogelijkheden om thema’s als voetbalgeweld, overbevolking, broeikaseffect of platte sex te vertalen naar een beeld in bijna alle disciplines. Leerlingen kunnen aan het filmen slaan of aan de gang gaan met Photoshop, 3d objecten in gips of metaal , schilderen enz.. In principe kan en mag alles, als de boodschap er maar duidelijk uit te distelleren valt. Wat te denken van een film over een bende bejaarde mannen die vechtend en verkrachtend rondtrekt door een stadscentrum om zo hun onlustgevoelens te uiten over de nederlaag die hun favoriete voetbalclub heeft geleden. Waarom zouden we dit shockerender vinden dan de rellen die we nu wekelijks zien en die gepleegd worden door twintigers en dertigers? Is dat aan leeftijd gebonden? En als dat zo is wordt dan niet extra zichtbaar hoe onvolwassen deze vorm van recreatie eigenlijk is. Of een fotocollage van twee volwassen zeehonden die een menselijke baby levend villen om zijn huidje aan te kunnen trekken daarna? Zet de leerlingen maar eens aan tot een kritisch rondkijken en laat ze dat maar eens vertalen naar een beeld. Een maquette maken van een woning waarvan de schoorsteen in huis ophoudt bijvoorbeeld. Alle rook zo de huiskamer in. Buiten gebeurt er niets anders namelijk. Iedere dag weer zijn we met collectieve zelfmoord bezig door middel van alle vervuiling.
Dit en vele andere mogelijkheden zie ik voor me voor leerlingen uit het voortgezet onderwijs bovenbouw en hoger beroepsonderwijs.