Mijn onderzoek en persoonlijke mening over het werk van Sophie Calle

Sophie Calle woont en werkt in Parijs en stelt meestal haar eigen leven centraal in de projecten die ze realiseert . Haar werk laat zich niet gemakkelijk in een hokje plaatsen maar laat zich nog het best omschrijven als een mix van literatuur, fotografie en conceptuele kunst.
Conceptueel, omdat de boodschap van haar kunst belangrijker wordt geacht dan de uitvoering van het werk zelf. Een van de opmerkelijkste werken uit haar oeuvre betreft een verzameling reacties van vrouwen die op haar verzoek een reactie geven op het per e-mail beëindigen van een relatie zoals haar kort daarvoor ( 2004 ) zelf was overkomen. Zwaar aangeslagen door het eenzijdige en onpersoonlijke karakter van de manier waarop ze door haar minnaar aan de kant werd geschoven besloot ze deze gebeurtenis alsnog naar haar eigen hand te zetten. Door een grote groep redelijk tot hoog opgeleide vrouwen, zoals advocates en schrijfsters, om een reactie te vragen en dit vervolgens met veel aandacht te gaan exposeren lijkt ze bijna het ultieme wraakmiddel op hufterige kerels gevonden te hebben. Hoe de man in kwestie erop heeft gereageerd is niet bekend maar hij zal zeker weinig geamuseerd zijn geweest door te vernemen hoe zoveel verschillende en bepaald geen onnozele vrouwen over hem dachten.

Twintig jaar eerder werd zij op een al even onsympathieke manier aan de kant gezet en naar aanleiding waarvan ze overigens veel later pas een foto-leesboek heeft weten samen te stellen. De ene helft van het boek gaat over plaatsen en plekken met een voor haar emotionele lading en bijbehorende herinneringen, de andere helft is ingeruimd voor mensen met soortgelijke ervaringen met foto’s van de plaatsen die daar dan weer bij horen. We zien dan een keur aan bushaltes, metro en treinstations en wat voor plaatsen mensen verder al niet benutten om een relatie op de klippen te sturen.Ook hier weet zij haar verdriet weer om te zetten naar iets constructiefs.

Na een project van een fotografisch beeldverslag waarin ze hotelkamers en eigendommen van gasten laat zien, samengesteld tijdens één van haar baantjes als o.a. kamermeisje laat ze zich op eigen verzoek volgen door een privé detective die haar dagelijkse handel en wandel vast moet leggen in beeld en een geschreven verslag.

Mijn kritiek

Wat Calle is overkomen op het amoureuze pad overkomt duizenden mannen en vrouwen en die schrijven daar niet allemaal een boek over. Nog minder in getal is het aantal mensen dat er dan ook nog een kunstwerk van weet te maken. Is dat goed of is dat slecht? Goed in de zin dat het er maar weinig zijn die dat doen of zou iedereen het van de daken moeten roepen als hij of zij op weinig elegante wijze aan de kant wordt gezet?
Aan de andere kant is het niet iedereen gegeven om dit te doen en misschien juist omdat Calle dit nu wel doet kan dat een steun in de rug van diegenen zijn die dit niet kan of doet maar zich hiermee wel kan identificeren. Verder is het gegeven om iemand zijn verlaten hotelkamer met alle achtergelaten sporen te fotograferen een interessant gegeven omdat het geheel, door middel van het o.a. seriematig en ongepolijst exposeren ervan, in een andere context komt te staan dan wanneer we dit zouden ensceneren. Een anonieme en toch misschien daardoor juist heel intieme ervaring. Een nog warm matras misschien, of nog natte wastafel. Wie was die persoon. Hoe zag hij of zij eruit. Hetzelfde heb ik al met een opgeruimde hotelkamer. Wie heeft er nog meer in dit bed gelegen en wat heeft zich daar allemaal afgespeeld. Als het de bedoeling van Calle was om ons oog te leren krijgen en gevoel te ontwikkelen voor zaken die zich moeilijk laten omschrijven en alleen op deze wijze kunnen worden overgebracht is ze mijn inziens daarin geslaagd.
Aan de andere kant spreekt uit het werk van Calle ook een sterke sfeer van verlatenheid, leegte en onbeantwoorde vragen waar ik vreemd genoeg nog vrede mee kan hebben ook.

Waarom en hoe hier een les aan te wijden?

Als we ons openstellen om op dit soort vragen, die voortkomen uit het werk van Calle, proberen een antwoord te vinden ontwikkelen we een rijk gevoelsleven waardoor er met weinig veel te beleven valt en dat kan voor de huidige generatie geen kwaad lijkt mij.
Ten eerste zijn relatieproblemen van alle tijden en is de manier waarop Calle hiermee omgaat van een geheel andere orde dan zoals we dat aantreffen in de reguliere literatuur die over dit onderwerp beschikbaar is en om die reden al het behandelen waard.
Aan leerlingen zou je kunnen vragen wat hun ervaringen op dit gebied zijn en wat zij vinden van het publiek bekend maken van dergelijke intieme zaken.
Relaties worden tegenwoordig per slot ook via de mobiel of msn en zelfs in een overvolle trein beëindigd.
Leerlingen zouden ook zonder het van elkaar te weten de opdracht kunnen krijgen om elkaar een tijd te volgen en te fotograferen om het resultaat vervolgens in een overzichtstentoonstelling te exposeren. Dit zal overigens niet met iedere willekeurige groep mogelijk zijn. In eerste instantie denk ik dan aan studenten uit het hoger onderwijs omdat ik hierbij verwacht een nadrukkelijker beroep op het relativeringsvermogen te kunnen doen dan bij de onderbouw in bijv.het vmbo .
Degene die bespioneerd wordt ziet zichzelf na voltooiing van de beelden door het oog van een ander en op een manier zoals die zichzelf normaal dus weinig tot nooit zou zien.
Degene die spioneert leert hierdoor met andere ogen naar zijn onderwerp kijken en het kan bijna niet anders dan dat het iets teweeg brengt. Neem alleen al het bijna illegale en voyeuristische aspect ervan. Ervaringen hieromtrent kunnen dan na afloop in een verslag gepresenteerd worden.
Ook kan de huidige hype rond reality programma’s eens ter discussie worden gesteld door leerlingen in een lokaal te filmen en het resultaat achteraf groepsgewijs te evolueren.